جین شارپ آموخت چگونه مبارزات بدون خشونت را بصورت اسلحه‌ در آورد و با این کار به تغییر دنیا کمکِ بزرگی کرد

مقدمه‌ای درباره دکتر جین شارپ:
دکتر شارپ که بعضی‌ او را "کلاوزويتس مبارزات بدون خشونت"(the Clausewitz of nonviolent warfare) می‌خوانند، در سال 1983 انستیتو آلبرت اینشتاین را با هدف گسترشِ تحقیق، مطالعه و آموزش در زمینه استراتژی‌هایِ بدون‌خشونت در مقابله با دیکتاتورها، نسل‌کشی و جنگ بنا گذاشت.
جین شارپ دکترای فلسفه را از دانشگاه آکسفورد (1968) گرفت و پس از آن 10 سال در انگلستان و نروژ به مطالعات گسترده در زمینه "بی‌خشونتی" (nonviolence) پرداخت.

آثار شارپ اثر قابل ملاحظه‌ای در روش‌های مبارزه در نقاط مختلف دنیا داشته، از نمونه‌های اخیر آن می‌توان مبارزات جوانان در کشورهای سابقا کمونیست شرق اروپا نام برد که در بسیاری از آن‌ها کتابچه شارپ با عنوان از دیکتاتوری تا دموکراسی بصورت پایه‌ای برای این مبارزات به‌کار رفته است. ( ترجمه فارسی از دیکتاتوری تا دموکراسی؛ نسخه انگلیسی From Dictatorship to Democracy پی دی اف).
آخرین اثر شارپ با عنوان Waging Nonviolent Struggle: 20th Century Practice and 21st Century Potential در ماه ژوئن 2005 منتشر شد. این کتاب کارهای قدیمی شارپ را با ذکر مثال‌هایی که این روش‌ها در آن‌ها عملا به کار برده شده‌اند و درس‌هایی که از آن‌ها می‌توان آموخت را در بر می‌گیرد.

آنچه در ادامه خواهید خواند ترجمه‌ی مصاحبه‌ایست تلفنی که در تاریخ 29 می 2005 با جین شارپ بوسیله لورا سکور (Laura Secor) انجام شده. برای پرهیز از طولانی شدن مطلب مصاحبه را در دو بخش تقدیم دوستان خواهم کرد. از نکات جالب در این مصاحبه بحث‌هایی است که درباره ایران می‌شود.

مقدمه‌ی لورا سکور:
اتفاق‌های عجیبی از سال 2000 در کشورهای کمونیست سابق شروع شد؛ دولت‌های منفور و سرکوب‌گر در مقابل حرکات جمعی بی‌خشونت عقب‌نشینی کردند. ابتدا در صربستان، سپس گرجستان، اوکراین و قزاقستان. به نظر می‌آمد که ویروسی در حال گسترش است ویروسی که مردم تحت سو‌استفاده و فشار را آگاه به قدرت خویش می‌کند؛ قدرتی که در نهایت حکومت‌های سرکوب‌گر را وادار به تغییرات غیر قابل باور می‌کند.
ولی این یک ویروس نبود، بین بقیه عواملی که باعث این تغییرات شد، کتابچه‌ای بود که توسط دانش‌پژوهی در بوستون با نام جین شارپ نگاشته شد و ترجمه آن در تمام این انقلاب‌های دموکرات بی‌خشونت بین مردم وجود داشت. کتابچه‌ی شارپ با نام "از دیکتاتوری تا دموکراسی" تئوری قدرت را به شکلی که بیانگر مکانیسم‌های دیکتاتوری‌ها و نقاط ضعف آن‌ها است شرح می‌دهد و همچنین زیرو بم‌های مقاومت بدون خشونت را نیز به اختصار توضیح می‌دهد: چه روش‌هایی را برای نقب زدن و تحلیل بردن منابع قدرت رژیم‌های دیکتاتوری می‌توان استفاده کرد؛ چگونه در مقابل واکنش‌های خشونت‌آمیز مقاومت کرد و تحمل کرد، اهمیت ورود به چنین مبارزه‌ای با استراتژی‌های مشابه در ارتش برای ورود به جنگ به‌کار می‌رود. تاکتیک‌های ذکر شده شامل: تظاهرات و پوستر‌ها؛ اعتصاب و بست نشستن و بایکوت کردن. بعضی از این روش‌ها برای گیج کردن جامعه و قانع کردن حاکمان به اینکه بدون پرداختن به موضوع مورد نظر نمی‌توانند حکومت کنند (یا اینکه اصلا نمی‌توانند حکومت کنند) به‌کار می‌رود!
شارپ اکنون در اواخر 70 سالگی خود رفتار بسیار ملایم و فروتنی دارد. از50 سال پیش که این‌ کار را شروع کرد؛ عملا آغازگر مطالعات کنش‌های بی‌خشونت‌ بوده. در 1983 او 2 برنامه بر اساس همین موضوع در هاروارد و موسسه آلبرت انشتین تاسیس کرد که به گفته او "نه بر پایه صلح‌طلبی (پاسیفیسم)، نه بر اساس ایده‌های مهاتمایی بلکه بر اساس برهمکنش عمل‌گرای بی‌خشونت است." کتاب‌های او – 13 کتاب – تقریبا مثل کتاب‌های آموزشی نوشته‌شده‌اند، با زبان ساده و نگارشی که در اکثر فرهنگ‌ها قابل فهم است.
با اینکه کار شارپ امروزه به اوج اثر خود رسیده‌است؛ موسسه آلبرت انیشتین که مطالب آموزشی منتشر می‌کند و کارگاه‌های آمورشی در خارج برای فعالان سیاسی برگزار می‌کند؛ و کار هماهنگی ترجمه‌های "از دیکتاتوری تا دموکراسی" را بر عهده دارد؛ بودجه‌ای برای ادامه کار ندارد و شاید در سپتامبر مجبور به بستن درهایش شود. در حال حاضر کارمندان آن از 4 نفر به 2 نفر که شامل خود شارپ است کاهش یافته‌است!

------------------

سوال: چگونه به این موضوع رسیدید؟
شارپ: من در اواخر دهه 40 و اوایل دهه 50 میلادی وارد این بحث شدم. جنگ جهانی تازه تمام شده بود و قتل عام و آدم‌سوزی (هولوکاست) از اخبار جدید بود؛ استالین هنوز در روسیه بر قدرت بود و سیاست استعماری اروپایی‌ها و تبعیض نژادی در آمریکا، و خطر جنگ اتمی وجود داشت. می‌بایست راه بهتری پیدا کرد. من شروع به مطالعه در زمینه مقاومت بی‌خشونت کردم. منابع موجود ناچیز بود، ولی با مطالعه هر چه بیشتر در این زمینه دریافتم که بستر خوبی برای کار است و اینکه ما چقدر اندک در این زمینه می‌دانیم. کم کم با مطالعه‌ای عمیق بر گاندی نه بعنوان یک مهاتما بلکه بعنوان یک استراتژیست سیاسی وارد این موضوع شدم و علاقه‌ام روز به روز برای دانستن علت‌های توفیق یا شکست این روش‌ و تمهید‌اتی که با آن‌ها می‌توان آنرا موثرتر کرد بیشتر شد.
پس از آن مدتی در نروژ زندگی کردم و آنجا با افرادی که در مقاومت مردمی در زمان اشغال نازی شرکت داشتند ملاقات کردم. یکی از بزرگترین نکاتی که در این زمان آموختم این بود که موضع صلح‌طلبان (پاسیفیست‌ها) که فقط خشونت را محکوم می‌کنند کاری از پیش نخواهد برد! در صورت عدم وجود یک جایگزین واقع‌بینانه مردم یا بصورت منفعل تسلیم می‌شوند یا به تنها راهی که به نظرشان باقی‌مانده که همان جنگ و خشونت است، پناه خواهند برد.

س: چه عقایدی با با مشاهده تاریخ تغییر دادید؟
شارپ: در مرحله‌ای بر این باور بودم که اعتقادات مذهبی - اخلاقی و دانستن تکنیک هر دو لازم هستند‌؛ ولی بعد دریافتم که به هیچ وجه چنین نیازی وجود ندارد! تنها یک مشی سیاسی؛ یک مشی عمل‌گرا کافی است؛ و در عمل در بسیاری از وقایع تاریخی همین اتفاق رخ داده‌است.

ادامه دارد

مراجع:

اصل مقاله War by other means
Nonviolent resistance دائره‌المعارف ویکی‌پدیا.
انستیتو آلبرت اینشتین (The Albert Einstein Institution)
Waging Nonviolent Struggle
GENE SHARP A Biographical Profile
-----------
From Dictatorship to Democracy (PDF)
از دیکتاتوری تا دموکراسی متن کامل بعلاوه 198 روش مبارزه بدون خشونت (با ترجمه جادی).

نشانی دنبالک (Trackback) برای این مطلب:
http://www.fanusian.COM/cgi-bin/mt/mt-tb.cgi/110